BERKELLAND – Een fysieke drempel onder de arm, opvallend hesje bedrukt met de Achterhoekse kreet ‘A’j wilt proaten, mo’j ’t neet laoten!’. Festivalgangers kijken nieuwsgierig op. Stellen vragen: “Wat is dat?” of “Wat kun je hier winnen?”. De wedervraag verrast. “Wat kun je verliezen? Laten we het daar eens over hebben.” Juist dat onverwachte werkt: huisartsen die op een festivalterrein niet bezig zijn met een verzwikte enkel of hoofdpijn, maar het gesprek openen over mentale klachten. De gesprekken beginnen vaak wat lacherig. Een groepje vrienden wijst naar elkaar. “Hem moet je hebben, die praat nooit.” Soms begint het met een stoere opmerking, passend bij de festivalsfeer: “Los het op met een krat bier.” Maar na een serieuze tegenvraag of een opmerking van iemand uit de vriendengroep verandert de toon. Iemand vertelt over een suïcidepoging van een collega, de ander is een familielid verloren. De groep valt stil. Luistert. En stelt dan vragen.
‘Stoere mannen’
Met een fysieke klacht weten de meeste mensen de huisarts wel te vinden. Bij mentale klachten ligt dat vaak anders, zien Anne Marie Maalderink-Busch, praktijkondersteuner-GGZ en Lilian Grupping, kaderhuisarts GGZ bij Huisartsenorganisatie Oost-Gelderland. Grupping: “Mentale klachten, daar wordt niet zo makkelijk over gesproken. Zeker niet bij, zeg maar, de ‘stoere mannen’.” Waar kom je die groep in onze regio in grote aantallen tegen? Op de Zwarte Cross. Ze lacht: “Als zij niet naar de huisarts komen, dan moeten wij maar naar hen toe gaan.” Met dat idee besloten ze de organisator van de Zwarte Cross, de Feestfabriek, te benaderen. Ze bleken niet de enige met die wens. GGD Noord- en Oost-Gelderland staat al jaren met de ‘Veilig Feesten’-stands op de Zwarte Cross. Vanuit Samen Minder Suïcide zocht projectleider Martine Peppelenbos naar een manier om ook suïcidepreventie een plek te geven op het festival. Waarom juist daar? Peppelenbos verklaart: “Mensen die werkzaam zijn in de agrarische sector hebben relatief een van de hoogste risico’s op zelfdoding. Onze regio bevat veel plattelandsgebied, de agrarische sector is voor ons dus een belangrijke risicogroep. Op de Zwarte Cross zien we veel mensen uit deze doelgroep.” Toen Grupping en Peppelenbos elkaar troffen bij een bijeenkomst van Samen Minder Suïcide, bleek dat ze aan hetzelfde dachten. De huisartsen en praktijkondersteuners-ggz wilden het terrein op, de GGD had met Veilig Feesten al een vertrouwde plek. Dus trokken ze samen op.
Juiste toon
Niemand komt naar de Zwarte Cross met het voornemen om eens rustig over psychische klachten te praten. Daarom moest de vorm aansluiten bij de festivalsfeer. Er waren polsbandjes, zonnebrillen, bordjes met Achterhoekse kreten, een wensboom en een rad waarmee bezoekers konden aangeven hoe ze zich voelden. En natuurlijk die fysieke drempel. Grupping: “Die legden we neer en mensen vroegen nieuwsgierig waar het voor was. Dan konden we uitleggen dat de drempel staat voor de stap om over mentale problemen te praten. Of we stelden de vraag: hoe hoog is jouw drempel om hulp te zoeken?” Ook dragqueen Mary Miracle sloot aan. Zij sprong met bezoekers over de drempel en hielp zo de boodschap zichtbaar te maken dat praten over mentale klachten belangrijk is ongeacht wie of wat je bent. Dat praten helpt. Het was ook belangrijk de juiste toon te pakken. Luchtig starten, maar ook op het juiste moment een tegenvraag stellen of meebewegen als de toon serieus wordt. “Je kan ook de plank misslaan”, zegt Peppelenbos. Juist daarom stonden er mensen die gewend zijn om met mentale gezondheid om te gaan. Zij konden aansluiten bij de festivaltaal, maar ook inschatten als er iets anders nodig was. Zo ontstonden open gesprekken op een plek waar je dat misschien niet verwacht. Bezoekers vertelden over hun ervaringen, over zorgen om vrienden of verlies door suïcide in hun omgeving. Anderen kwamen later nog eens terug om te zeggen hoe belangrijk ze het vinden dat dit onderwerp op het festival besproken werd. “Daar zit de winst volgens mij alleen al”, zegt Peppelenbos.
Dinsdagdip
De festivalgangers werden ook gewaarschuwd voor de beruchte dinsdagdip. Na een feestelijk weekend vol muziek, drank, vrienden en slaaptekort houdt bijna elke festivalganger nog wel rekening met een brakke maandag, maar juist de dag erna kan dan zwaar vallen. “Dat is de dag waarop het gewone leven zich meldt. Je moet weer een jaar wachten, je ziet je vrienden niet meer, de bankrekening is leeg en je baan is misschien toch niet zo leuk als je dacht”, legt Grupping uit. Die mogelijke dinsdagdip gaven de vrijwilligers daarom bewust mee. Niet om de pret te bederven, wel om te zeggen: kijk ook dan nog even naar elkaar om, zoek elkaar nog even op.
Eerste stap
Ze gingen het festivalterrein op met enthousiaste vrijwilligers, allemaal professionele hulpverleners uit de huisartsenzorg. Op het festival zelf ging het echter niet om hulpverlenen, daarvoor was er zo nodig onder meer het Rode Kruis. Het doel was juist om er eerder bij te zijn. Een gesprek openen voordat klachten ernstig worden. “Suïcidepreventie begint niet bij 113”, zegt Grupping. “We willen veel vroeger in de keten zitten.” Het liefst begint dat in de eigen omgeving, bij vrienden, thuis of op het werk. En als praten daar niet lukt, of als er meer nodig is, dan is de huisarts of praktijkondersteuner een logische eerste stap. Thuisarts.nl biedt ook laagdrempelig betrouwbare informatie.
Zaadje planten
“Het zaadje is behoorlijk geplant”, zegt Peppelenbos. “Dat moeten we warm houden.” Wat Grupping en haar betreft krijgen mentale gezondheid en suïcidepreventie een vaste plek op de Zwarte Cross. Ze willen volgend jaar nog beter zichtbaar aanwezig zijn. Want wat deze editie wel is gebleken; juist in het feestgedruis ontstaan gesprekken die anders misschien niet worden gevoerd.
Hulp nodig?
Heb je mentale klachten of maak je je zorgen om iemand anders? Neem contact op met je huisarts of kijk op thuisarts.nl/psychische-klachten. Denk jij aan zelfdoding? Bel 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl. Benieuwd hoe een gesprek bij de huisarts of praktijkondersteuner verloopt? Bekijk de video op ggdnog.nl/pratenkanlevensredden.
