BERKELLAND – Het is zondag en ik loop door de sneeuw naar de kerk. Elke maand kan je daar houdbare levensmiddelen inleveren ten behoeve van Voedselbank Oost – Achterhoek. Ik heb een tasje met houdbare voedingsmiddelen bij mij en lever deze in bij de dame die bij de kratten staat. Ik voel mij dankbaar dat ik iets kan bijdragen, maar tegelijkertijd ook machteloos omdat het nooit genoeg lijkt. De armoedecijfers lijken in sommige gemeentes gelijk te blijven of zelfs te dalen. Maar niets is minder waar; verborgen armoede en de groep ‘bijna armen’ groeit alleen maar.
Door Stefanie Kruizinga
Wanneer is iemand volgens de regeltjes arm?
Volgens de armoedemeting ontwikkeld door CBS, Nibud en SCP is een huishouden arm als er na het betalen van de vaste lasten aan wonen, energie en zorg te weinig middelen overblijven voor de andere basisbehoeften. Maar wanneer je afgelopen december in een willekeurige supermarkt rondkeek en de winkelwagentjes volgepropt met allerlei lekkers zag, was het makkelijk om te denken dat er geen armoede heerst in Berkelland. Er was een wanstaltige vorm van overvloed zichtbaar. Hoe kan het dat er in een zo’n rijk land als Nederland dan toch armoede heerst?
De mens achter de armoede
Wie zijn die arme mensen, wie heeft er steun nodig van de voedselbank? Een coördinator van de Voedselbank Oost – Achterhoek weet mij hier meer over te vertellen. ‘Er is een kleine groep mensen die worstelt met alcohol en drugsverslaving. Maar we zien een veel grotere groep alleenstaande ouders. Soms door een scheiding met resten van nog hoge hypotheeklasten of het moeten betalen van hoge alimentatie kosten. Hierdoor houden ze onder aan de streep maandelijks te weinig over en komen op die manier in aanmerking voor de voedselbank. Daarnaast zien we een groep mensen die bijvoorbeeld door hoge energiekosten in de problemen komen. Veel huurhuizen zijn nog steeds onvoldoende of slecht geïsoleerd. We zien mensen die door verschillende redenen, of een combinatie van eerdergenoemde redenen, in de schulden komen en te maken krijgen met bewind voering. Er is ook een groep allochtonen die gebruik maakt van de Voedselbank. Deze hebben vaak te maken met een lager inkomen omdat ze over het algemeen de wat slechtere betaalde banen krijgen of nog niet werken. En we zien ondernemers die door omstandigheden hun zaak zijn kwijt geraakt met alle gevolgen van dien.’
LANDELIJKE TOEKENNINGSCRITERIA 2026
Volgens de armoedemeting ontwikkeld door CBS, Nibud en SCP is een huishouden – en de mensen die er deel van uitmaken – arm als er na het betalen van de vaste lasten aan wonen, energie en zorg te weinig middelen (inkomen en eventueel spaargeld of ander direct te besteden bezit) overblijven voor de andere basisbehoeften.
De normbedragen zijn aangepast aan de inflatie.
De berekening van het normbedrag gaat als volgt:
Inkomen vaststellen, daarvan afhalen ‘de onvermijdbare kosten’ en ‘de vaste uitgaven’. Dan blijft het ‘vrij besteedbaar bedrag’ over.
Is dat bedrag lager dan het normbedrag, dan komt iemand in aanmerking voor voedselhulp.
Enkele normbedragen voor 2026 als voorbeeld:
Basisbedrag € 335,- per maand voor 1 persoon.
Voor elke meerdere persoon in het huishouden een verhoging van € 125,-
Bv. 3 Persoons huishouden € 585,- per maand
5 Persoons huishouden € 835,- per maand
7 Persoons huishouden € 1.085 per maand
Taboe & schaamte
Als ik aan de voedselbankmedewerker vraag hoe het komt dat er een steeds grotere groep armen onder de radar blijven, is het antwoord dat er nog steeds een taboe op rust om ‘bij de voedselbank te lopen.’ Schaamte speelt een hele grote rol, in Oost – Achterhoek speelt in de kleine dorpen en kernen de sociale controle ook een belangrijk rol. Daarnaast wordt erkent dat er een aantal afgiftepunten midden in het centrum van kleine plaatsen liggen. Hierdoor is het nog lastiger om anoniem je pakket op te halen. Iedereen kent immers iedereen. Het onderzoek van Tilburg University (april 2025) bevestigt dat schaamte een belangrijke reden is waarom mensen geen voedselhulp zoeken. Mensen durven vaak geen hulp te vragen of weten niet dat ze in aanmerking komen.
Cijfer Verborgen Armoede
Verborgen armoede landelijk: 540.000 mensen hebben voedselhulp nodig, meer dan 70% vindt de voedselbank niet. In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen het financieel zwaar.
540 Duizend mensen leven volgens de laatste metingen in daadwerkelijke armoede.
Dan leven er nog 1,1 miljoen mensen nét boven de armoedegrens, de zogenaamde ‘bijna armen.’ CBS, Nibud en SCP noemen deze situatie ‘weinig beter dan armoede’. Het is belangrijk te weten dat 48%, dus bijna de helft(!) van de mensen die leven in armoede wel een betaalde baan heeft. In Berkelland leven naar schatting 660 gezinnen onder de armoedegrens.
Toeslagen & subsidies = Symptoombestrijding
Een vraag die we onszelf kunnen stellen is; Bestaat armoede alleen uit weinig geld hebben? En lossen al die toeslagen, subsidies de armoede op? Nee, armoede bestaat uit zo veel meer. Het bestaat naast het hebben van weinig geld, ook uit het gevoel van ongelijkheid, minderwaardigheid, vernedering en veroordeling. Want wanneer je in de hulpverlening terechtkomt krijg je met al deze dingen te maken.
In Nederland hoef je niet arm te zijn!
Mensen staan vaak in de rij om te roepen dat je niet in armoede hoeft te leven in Nederland. Ook is de heersende mening dat het vaak iemands eigen schuld is. En ja, er zijn veel subsidies en toeslagen te verkrijgen. Mensen vergeten alleen vaak dat hier heel veel ‘mitsen en maren’ aan kleven. Het is soms ook best vervelend wanneer je allerlei financiële gegevens op tafel moet leggen. Daarnaast is het ook zo dat wanneer gezinnen geen adequate hulp geboden wordt, of de weg naar de subsidies niet weten, er uiteindelijk maar weinig of zelfs helemaal niets veranderd. Wanneer mensen uit angst voor veroordeling de stap niet durven te zetten om een aanvraag voor bijvoorbeeld de Voedselbank in te dienen, lopen ze al een belangrijk steunpunt mis.
Beleid
Het beleid wordt vaak bedacht door mensen die zelf weinig tot niets te maken hebben gehad met armoede. Journalist Tim ’s Jongers zei het in een interview erg treffend: “Armoede bestrijd je wanneer de mensen met geld anders leren kijken.” Maar de eerste stap is wanneer we als maatschappij erkennen dat armoede wel degelijk bestaat. Oók in Berkelland/ Oost – Achterhoek.
Vervolgens is overzichtelijkheid en toegankelijkheid in het beleid de 2de stap. Waarom niet één loket i.p.v. tien verschillende loketten om hulp te krijgen? De drempel blijkt al zo hoog en de schaamte zo groot. Mensen hebben behoefte aan 1 centraal punt waar alles is te vinden betreft informatie, aanvragen enz.
Cijfers voor Berkelland betreft bijstand
In Berkelland ontvingen eind november 622 mensen een uitkering, tegenover 649 eind 2024. De redenen waarom mensen een uitkering ontvangen zijn zeer uiteenlopend. Dit kan onder meer het gevolg zijn van werkloosheid na afloop van een dienstverband of WW-periode, ziekte, relatiebeëindiging, het volgen van een inburgeringstraject of de aanwezigheid van multi-problematiek.
Daarnaast zien ze bij Gemeente Berkelland dat mensen die voorheen instroomden in de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong) of de Wet sociale werkvoorziening (WSW) tegenwoordig vaker een beroep doen op de bijstand. Deze groep is vaak gedeeltelijk aan het werk, maar blijft voor een deel aangewezen op een aanvullende bijstandsuitkering. Het ontvangen van een uitkering kan iedereen overkomen; er is geen sprake van een homogene doelgroep of één specifiek (of stereotyperend) beeld.
Oorzaak doorgronden
Daarnaast zou er (nog) meer ingezet kunnen worden op de oorzaak van armoede i.p.v. alleen maar nog meer initiatieven op te zetten om symptomen te bestrijden. Armoede is complex en de problematiek vaak gelaagd. Het zou goed zijn wanneer het beleid zich meer zou richten om het daadwerkelijke probleem te doorgronden.
Het belang van Voedselbank Oost – Achterhoek
Zolang de oorzaak niet wordt doorgronden blijven organisaties zoals de Voedselbank Oost- Achterhoek noodzakelijk. 164 Vrijwilligers zetten zich dag en nacht voor deze organisatie in en zorgen er wekelijks voor dat er momenteel bijna 300 huishoudens in Oost- Achterhoek voedselpakketten krijgen. Afgelopen jaar was financieel een lastig jaar voor de voedselbank, aldus de voedselbankmedewerker. ‘De voorraad aan droge kruidenierswaren was in de zomer flink geslonken. Gelukkig is dit weer goed gekomen door meerdere mooie inzamelacties. Deze steun is zo ongelooflijk belangrijk. Ook spelen supermarkten en kerkgenootschappen nog steeds een belangrijke rol in de levering van het voedsel. We zijn hier zo dankbaar voor! We hopen dat we in 2026 de organisatie goed draaiend kunnen houden, vooral door vele financiële donaties en groot aanbod van voedsel-verzorging en schoonmaakproducten.’
